De Modernisering en haar Politieke Gevolgen
Inhoudsopgave Hoofdstuk 1 Algemene Inleiding1 De
modernisering 1.1 Opkomst
van de instrumentele rationaliteit 1.2 Rem
op politiek handelen door differentiëring en individualisering 2 Pluralisme,
polyarchie en incrementalisme 3 Twijfels
over het incrementalisme en de polyarchie binnen de politicologie 4 Bevestiging
van de polyarchie en het incrementalisme in de politiek 5 Vragen 6 Een
werkmethode Hoofdstuk 2 Max Weber1 Persoonlijke
en intellectuele achtergrond 2 Webers
wetenschapsfilosofie 2.1 Het
verschil tussen de natuur- en de menswetenschappen 2.2 Het
primaire belang van ideeën in de wetenschap 2.3 De
eindeloze groei van kennis en de onttovering van ons wereldbeeld 2.4 Wetenschap
en normatieve vragen, en wat de wetenschap wel vermag 2.5 Intellectuele
helderheid en integriteit in een onttoverde wereld als hoogste waarde 3 Het
kapitalisme en de rationalisering van de Occidentale cultuur 3.1 Vormen
van rationaliteit 3.2 De
rationalisering van steeds meer levenssferen van de westerse beschaving 3.3 Het
ascetische protestantisme als voedingsbodem voor het kapitalisme 3.4 Het
kapitalistische ethos in de ijzeren kooi van het kapitalisme 4 Bureaucratie
en bureaucratisering 4.1 De
bureaucratie is een vorm van formeel legale overheersing 4.2 Omschrijving
van de bureaucratie en de bureaucraat 4.3 De
rationalistische en kapitalistische drijfveren achter de bureaucratisering 4.4 De
democratie bevordert de bureaucratie en komt hier vervolgens mee in strijd 4.5 De
eindeloosheid van een eenmaal gevestigde bureaucratie 5 Democratie
in de moderne samenleving 5.1 De
bureaucratisering van de politieke partij 5.2 Het
plebisciet, demagogie en ‘de publieke opinie’ 5.3 De
functies van het parlement 5.4 De
charismatische leider als tegenkracht van de bureaucratisering 5.5 De
‘Verantwortungsethik’ van de ware politicus 6 Tussenbalans Hoofdstuk 3 Karl Mannheim1 Persoonlijke
en intellectuele achtergrond 2 De
receptie van Mannheim 3 Wetenschap,
samenleving en relativ freischwebende Intelligenz 3.1 De kennissociologie
en relativisme 3.2 De
noodzaak van interdisciplinariteit en maatschappelijk engagement 3.3 De
elites: hun functie en hun neergang 4 Enige
fundamentele uitgangspunten en concepten van de planningssociologie 4.1 De
onevenwichtige groei en verdeling van morele en technische vermogens 4.1.1 De
invloed van de democratisering op de maatschappelijke stabiliteit 4.1.2 De
invloed van de toegenomen sociale interdependentie op de stabiliteit 4.2 Substantiële
en functionele rationaliteit 4.3 De
industrialisering veroorzaakt een onevenredige groei der rationaliteiten 4.4 Substantiële
en functionele moraliteit 4.5 De
ontwikkeling van een publieke moraliteit en van het besef van planning 4.6 Denken
op planningsniveau en de noodzaak van planning 4.7 De
planning van het einde van de geschiedenis 4.8 Het
plannen van de mens 5 Planning
for Freedom 5.1 Onze
ambivalente houding jegens planning en de functionalistische denkwijze 5.2 Machtsconcentratie door de
gestage groei van het gebruik van sociale technieken 5.3 Het
creëren van onmisbare sociale consensus via sociale technieken 5.4 Enige
sociale technieken van sociale beheersing 5.5 De
afweging tussen de verschillende mogelijke beheersingstechnieken 5.5.1 De vermenselijking
van de bureaucratie 5.5.2 Competitie
binnen een gepland kader 5.5.3 De
planning van de economie 5.6 De
beheersing van de planners via de parlementaire democratie 5.7 Is
planning mogelijk in een verdeelde, pluriforme samenleving? 5.7.1 De
opvoeding van de massa tot morele consensus 5.7.2 Het
plebisciet is eerst weer zinvol na een volksopvoeding 5.8 Planning
betekent meer technische en minder politieke beslissingen 5.9 Planning
maakt een hogere, collectieve vorm van vrijheid mogelijk 6 Mannheims
diagnose van onze tijd 6.1 Het
volledige gebrek aan maatschappelijke consensus over waarden 6.2 De
oorzaken van de tegenwoordige morele verwarring 6.3 De
derde weg op ethisch terrein 6.4 De
noodzaak van een integrerende ethiek in een geplande orde 6.5 De
inhoud van het gemeenschappelijk, tot één makend streven 7 Tussenbalans Hoofdstuk 4 Joseph Schumpeter1 Persoonlijke
achtergrond 2 Opvattingen
over wetenschap, economie en geschiedenis 2.1 Positivisme,
historicisme en algemene sociale wetenschap 2.2 Economisch
denken 2.3 Marx
en de economische interpretatie van de geschiedenis 2.4 Schumpeters
definitie van het conservatisme 3 De
ondergang van het kapitalisme 3.1 Het
kapitalisme is een groot economisch succes 3.2 Het
economisch succes van het kapitalisme is geen toeval 3.3 Het
proces van creatieve destructie is de motor van de economische vooruitgang 3.4 Monopoliepraktijken
zijn vaak weldadig voor de economie 3.5 De
kapitalistische economie kan ook in de toekomst blijven groeien 3.6 De
kapitalistische beschaving en het rationaliseringsproces 3.7 Het
kapitalisme vernietigt het eigen institutionele kader 3.7.1 De
ondermijning van de maatschappelijke positie van de aristocratie 3.7.2 Het
verdwijnen van de burgerlijke entrepreneur 3.7.3 De
uitholling van de idee van de eigendom en het vrije contract 3.8 Het
kapitalisme krijgt en creëert steeds meer vijanden 3.8.1 De
mensen zijn onmachtig het kapitalisme rationeel te beoordelen 3.8.2 De intellectuelen
en hun subversieve activiteiten 3.9 De
ineenstorting van de familie, het landhuis en het kapitalisme 4 Het
socialistische economische systeem werkt 4.1 De
gezonde rationaliteit van een socialistische economie 4.2 De
socialistische economische ordening is rationeler dan de kapitalistische 4.3 De
socialistische mens behoeft geniaal noch heilig te zijn 4.3.1 De
immateriële motivering is vaak afdoende en groeit in belang 4.3.2 De
socialistische orde heeft meer middelen tot onontbeerlijke disciplinering 4.4 De
geleidelijke doch onontkoombare overgang naar het socialisme 4.4.1 Twee
voorbehouden 4.4.2 De
opties voor socialisten in een nog kapitalistische maatschappij 5 Socialisme
en democratie 5.1 Op
zoek naar een definitie van democratie 5.1.1 De
democratie is geen waarde op zich, maar een beslismethode 5.1.2 Het
electoraat bepaalt wie tot het electoraat behoort 5.1.3 Een
regering door het volk is reeds technisch onmogelijk 5.2 Kritiek
op de ‘klassieke’ democratietheorie 5.2.1 Er
bestaat een algemeen belang noch een algemene wil 5.2.2 De
burgers zijn irrationeel en eenvoudig te beïnvloeden 5.2.3 Abstractheid
ondermijnt de verantwoordelijkheid en de rationaliteit 5.2.4 De wil
van het volk is een artificieel product van manipulatie 5.2.5 Waarom
een onhoudbare democratietheorie standhoudt 5.3 Een alternatieve
democratieconceptie 5.3.1 De
geschiktheid van een democratie hangt af van de omstandigheden 5.3.2 Vijf
maatschappelijke condities van een succesvolle democratie 5.4 De
socialistische democratie zal niet veel afwijken van de kapitalistische 6 Balans 6.1 Ideologie
en economische wetenschap 6.2 Hoe
onvermijdelijk is de ‘onvermijdelijke’ mars in het socialisme? 6.3 Het
belang van de managers bij het kapitalisme 6.4 Positieve
politieke vrijheid van burgers en leiders, en manipulatie 6.5 Politieke
programma’s en politieke consumentensoevereiniteit 6.6 Schumpeters
relativisme en strikt formele definitie van de democratie Hoofdstuk 5 Synthese: de modernisering van politiek en samenleving1 Sociale
veranderingen zijn zelden ondubbelzinnig, volledig en samenhangend 2 Het
rationaliseringsperspectief 2.1 De
verbreiding van de kritische, rationalistische geest 2.2 Doel-
en functionele rationaliteit versus waarde- en substantiële rationaliteit 2.3 De
industrialisering, het kapitalisme en de dominante functionele rationaliteit 2.4 De
bureaucratie als product en katalysator van de functionele rationaliteit 2.5 De
verklaring van de groei en de verbreiding van bureaucratische organisaties 2.6 De
beoordeling van bureaucratische organisaties en overheidsinterventies 3 Rationalisering
en politiek 3.1 Weber
en Schumpeter over het einde van de Grote politiek 3.2 De
eindeloze kleine politiek volgens Weber en Schumpeter 3.3 Mannheim
over grote en kleine politiek 4 Democratie
en de intrede van de massa in de politieke arena 4.1 De
onontkoombare gevolgen van de politieke schaalvergroting 4.2 Zijn
er democratische alternatieven voor de parlementaire democratie? 4.3 Het
neutraliteitsbeginsel van de liberale democratie 4.4 Het
emancipatiedilemma en de rationalisering 5 De
wezenlijke maatschappelijke problemen van onze tijd en hun oplossingen 5.1 Weber 5.2 Schumpeter 5.3 Mannheim Bibliografie Trefwoordenregister Namenregister |